Recensie: De zon zien in de schaduw. De geschiedenis van mijn doofheid door Addy Manneke

Het kan iedereen overkomen: van de ene dag op de andere ben je ineens volkomen doof aan je rechter-of linkeroor of beide oren. Je bent plotsdoof geworden. De term “plotsdoof” kende ik niet, maar sinds ik het boek over de geschiedenis van haar doofheid door Addy Manneke heb gelezen, ben ik met die term vertrouwd geraakt.

Addy schrijft over het verloop van haar doofheid/ernstige slechthorendheid en het boek leest als een trein. Normaal gesproken grijp ik niet direct naar boeken waarin mensen hun ervaringen met een trauma beschrijven, maar dit boek kon ik niet na lezing van de introductie niet weg leggen voordat ik het uit had.

Gesprekken

Addy schrijft zeer toegankelijk en betrekt bij haar ervaringen ook wat anderen zoals filosofen en andere auteurs over doofheid hebben geschreven. Aan het eind van het boek zijn interviews opgenomen met lotgenoten van Addy, die in die vraaggesprekken een inkijkje geven in de consequenties van hun doofheid. Een rode draad in die gesprekken is steeds dat dove mensen voortdurend keuzes moeten maken. Ga ik wel/niet naar het theater, ga ik wel/niet naar een concert? Zie ik het zitten om met een gezelschap in één ruimte te verblijven? Zet ik wel/niet een tolk in, vraag ik iemand wel/niet om iets te herhalen? Vertel ik wel of niet dat ik slechthorend/ doof ben? Schuif ik wel of niet aan bij etentjes met een grote groep? Voor doven is de communicatie met anderen in een groep een groot probleem, vooral als er veel omgevingsgeluid is.

Niet altijd een stille wereld

Wat ik niet wist, dat is dat de wereld van dove mensen lang niet altijd een stille wereld is. Addy schrijft dat alles wat geluid maakt hard en oorverdovend klinkt. Geluiden die ze vroeger niet eens hoorde, zijn nu hinderlijk geworden zoals de airco in de supermarkt. Als er een vaatwasser wordt leeg gehaald, knalt dat in haar oren. Ze schrikt zich een ongeluk als iemand hoest of niest of als er een hond blaft. Het is voor de audicien bij het instellen van de gehoorapparaten steeds balanceren tussen de maximaal te verdragen geluidssterkte en zo goed mogelijk spraak kunnen verstaan.

Door haar verslag over haar doofheid weet ik nu ook wat auditieve hallucinatie is. Door doofheid wordt het auditieve deel van het brein beroofd van zijn gebruikelijke toevoer en dan gaat het spontaan een eigen activiteit ontwikkelen. Bij Addy resulteerde dat erin dat ze constant het lied Abide with me of andere christelijke liederen uit haar jeugd in haar hoofd hoorde. Het gezang was zo echt dat ze er in het begin van overtuigd was dat steeds dezelfde CD met die liederen werd afgespeeld.

In het boek is ook aandacht voor de inspanning die van goedhorenden wordt gevraagd in de omgang met slechthorenden. Goedhorenden moeten steeds zichtbaar zijn in het gesprek omdat de slechthorende moet kunnen zien wat hij of zij zegt (liplezen). Dat kan alleen als er voldoende licht is, ook iets waar niet iedereen in het contact met een slechthorende aan denkt.

Boeiend

Omdat Addy zeer belezen is, haalt zij veel studies en boeken over doofheid aan. Gelukkig doet zij dat met voetnoten en niet met de eindnoten die ik altijd zo irritant vind. En ze vervalt ook niet in eindeloze raadgevingen aan goedhorenden over wat zij moeten doen of laten in de communicatie met slechthorenden. Ook dat maakt het boek zo prettig leesbaar, Addy beperkt zich tot raadgevingen aan haarzelf. Al met al: zeer lezenswaardig en boeiend, een aanrader.

Johan de Wit,
voorganger Zeist